८० वर्षपछि फेरिंदै अमेरिकी जनमत: हिरोशिमा नागासाकी बम आक्रमणप्रति आलोचना बढ्दो

जापान – आउँदो साता हिरोशिमा र नागासाकीमा खसालिएको अणुबमको ८० औं वार्षिकी मनाउँदै गर्दा, जापानले युद्धविरुद्धको सन्देश दिन पुनः विश्वको ध्यान तान्दैछ। यस्तै समयमा जापानी सञ्चार संस्था NHK World ले प्रकाशित एक नयाँ रिपोर्ट अनुसार, सन् १९४५ मा अमेरिकाले गरेको बम आक्रमणबारे अमेरिकी जनमतमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको देखिएको छ।

Bulletin of the Atomic Scientists र प्राध्यापक स्कट सगनद्वारा गरिएको सर्वेक्षण अनुसार सन् १९४५ मा मात्र ४.३ प्रतिशत अमेरिकीले अणुबम प्रयोग गर्नु हुँदैनथ्यो भनेका थिए। तर सन् २०२४ मा यो संख्या ३६.७ प्रतिशत पुगेको छ। त्यस्तै, सहरमा दुवै बम खसालिएको निर्णय समर्थन गर्नेको संख्या ५३.५ प्रतिशतबाट घटेर १९.४ प्रतिशतमा झरेको छ।

यो परिवर्तनको पछाडि दुई कारण देखिन्छ: एक, अणुबमको प्रयोगप्रति बढ्दो नैतिक चिन्ता; र अर्को, ऐतिहासिक स्मृति बिस्तारै हराउँदै जानु। स्टान्फोर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक स्कट सगनका अनुसार, आजको अमेरिकी पुस्ताले जापानलाई मित्रराष्ट्रका रूपमा हेर्छ, जसले गर्दा द्वितीय विश्वयुद्धको पीडा उनीहरूको सोचमा गहिराइमा छैन।

तर सर्वेक्षणको अर्को पक्षले भने चिन्ताजनक संकेत दिन्छ। सन् २०१७ मा गरिएको एक अध्ययनमा, अमेरिकाले ईरानसँग युद्ध गरेमा २० हजार अमेरिकी सैनिक मर्ने सम्भावनाको सट्टा यदि २० लाख ईरानी नागरिक मर्नुपर्ने भए पनि अणुबम प्रयोग गर्नुपर्ने भन्नेमा ६० प्रतिशतले सहमति जनाएका थिए।

यसले देखाउँछ कि अमेरिकामा परमाणु हतियारप्रतिको विरोध अझै पनि ‘स्थिति अनुसार’ बदलिने किसिमको छ। मानिसहरू आफ्ना सैनिकको जीवन जोगाउन परे बम प्रयोग स्वीकार गर्न तयार देखिन्छन्।

जापान भने परमाणु हतियारको विरुद्धमा प्रस्ट छ। युद्धपीडितहरूको संस्था ‘निहोन हिडान्क्यो’ ले सन् २०२४ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएको थियो। जापान नै विश्वको एक मात्र मुलुक हो, जसले अणुबम आक्रमणको प्रत्यक्ष अनुभव गरेको छ।

यस सन्दर्भमा नेपालले पनि विश्वशान्तिको पक्षमा भूमिका खेल्न सक्ने सम्भावना छ। बुद्धको जन्मभूमिको हैसियतले नेपालले आणविक निशस्त्रीकरण र संवादमार्फत शान्तिको पक्षमा आवाज उठाउन सक्छ। नेपालले अघि सारेको ‘शान्तिक्षेत्र’ अवधारणाले पनि आजको विश्वमा थप सान्दर्भिकता पाएको छ।

अतः, ८० वर्षपछि बदलिँदो सोचले संकेत गर्छ कि इतिहासको पीडाबाट पाठ सिकिँदैछ। तर चुनौती अझै बाँकी छ: शान्तिको पक्षमा भावना मात्रै होइन, स्थायी नीतिगत प्रतिबद्धता आवश्यक छ।

(उक्त तथ्याङ्क र विश्लेषणहरू जापानको सार्वजनिक सञ्चार संस्था NHK World को हालै प्रसारित वृत्तचित्रमा प्रस्तुत गरिएको हो।)